Ψυχιατρική και βία

Η άσκηση βίας στην ψυχιατρική παίρνει πολλές μορφές, που συζητούνται όλο και περισσότερο, καθώς άπτονται πολιτικών και νομικών θεμάτων, πέρα από τα δεοντολογικά προβλήματα που ανακύπτουν: η ακούσια νοσηλεία, η αποσιώπηση και καταπάτηση βασικών ατομικών δικαιωμάτων των χαρακτηρισμένων ως ψυχικά πασχόντων μέσα και έξω από ψυχιατρικούς θεσμούς, η φυσική και χημική καθήλωση, η απομόνωση, ο καταχρηστικά ενδεδυμένος ως ψυχοθεραπεία πειθαναγκασμός, η ολοσχερής ακύρωση του προσωπικού λόγου του διεγνωσμένου ως ψυχικά πάσχοντος – αυτά και άλλα ακόμα είναι οι σταθμοί μέσα από τους οποίους πλέκεται ακόμα στην εποχή μας η πλεκτάνη της ψυχιατρικής βίας.
Σήμερα ωστόσο θα προσπαθήσουμε να εστιάσουμε όχι τόσο στις μορφές, όσο στο θεωρητικό πλαίσιο που επιτρέπει, δικαιώνει και διατηρεί την άσκηση βίας στην δυτική ψυχιατρική και θα αναζητήσουμε μια εναλλακτική πρακτική, που ενδέχεται να εισάγει την αποφασιστική πληροφορία που θα εμπνεύσει ή θα πυροδοτήσει την αλλαγή.
Η άσκηση της ψυχιατρικής εμπεριέχει μια σειρά από δομικές αντιφάσεις: θεραπεία χωρίς την έγκριση του αναφερόμενου ως ασθενούς
Θεραπεία και εξαναγκασμός, δηλαδή
Ανθρωπισμός και πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου στο αντικείμενο της αναφερόμενης ως ανθρωπιστικής πράξης
Είναι δύο από τα πιο κεντρικά σημεία αυτής της αντίφασης, που τείνει να είναι ακόμα σήμερα η κυρίαρχη ψυχιατρική.

Θα προσεγγίσουμε αυτό το θέμα μέσα από ένα θεατρικό κολάζ….
Στο εργαστήριο υπονοείται ότι η βάση ή τουλάχιστον ένας από τους θεμέλιους λίθους αυτής της βίαιης παρεξήγησης είναι η παράδοξη ιδέα του ότι κάποιοι ξέρουν καλύτερα αυτό που συμβαίνει στην ψυχή κάποιων άλλων, από αυτούς τους ίδιους που το βιώνουν. Είναι η ιδέα του Ειδικού στο χώρο της υγείας και κυρίως της ψυχικής υγείας. Έτσι η άσκηση βίας προκύπτει από την επακόλουθη πρακτική της μη ακρόασης των άμεσα ενδιαφερομένων, σαν να μην είχαν να μας πουν τίποτα με νόημα, και η επικέντρωση του ενδιαφέροντος του συστήματος υγείας στην προσπάθεια να «πείσουν» γι’ αυτό τους άμεσα ενδιαφερόμενους: για το ότι δηλαδή οι Ειδικοί ξέρουν καλύτερα απ’ τους ίδιους αυτό, που οι ίδιοι βιώνουν...
Η εναλλακτική ιδέα που προτείνεται είναι η εκδήλωση της αυτοαναφορικότητας όλων των εμπλεκομένων στην ψυχιατρική πραγματικότητα, με την έννοια του ότι όλοι είναι ειδικοί για τον εαυτό τους – θεμέλιος λίθος του συστημικού τρόπου σκέψης. Στη θέση ψυχοεκπαιδευτικών εννοιών, καλούμαστε να κατασκευάσουμε και να δώσουμε ζωή σε σχήματα αμοιβαίας αυθεντικής έκφρασης και ακρόασης. Ο ειδικός μπορεί να μιλήσει μόνο για το δικό του συναίσθημα, στην προσπάθειά του να εμπλακεί με νόημα στην ιστορία της τρέλας. Οι οικογένειες των αναφ. ως ψυχικά πασχόντων μπορούν να μιλήσουν μόνο για το δικό τους συναίσθημα μπροστά στο γεγονός και τις συμπεριφορές μιας λεγόμενης ψυχωσικής κρίσης. Για το τι είναι ψύχωση μπορεί να μιλήσει μόνο αυτός που τη ζει. Κι μόνο Αυτός μπορεί να έχει μια αξιόπιστη άποψη για το τι του κάνει καλό και τι όχι, τι έχει, πώς αυτό μεταλλάσσεται…
Η συστηματική συνεύρεση όσο το δυνατόν περισσότερων ομάδων εμπλεκομένων με στόχο την ισότιμη ανταλλαγή πάνω σε ό,τι έζησε προσωπικά ο καθένας, και η γεμάτη σεβασμό διευκρίνιση από τους ίδιους του χρήστες των υπηρεσιών τις οποίες καλείται να προσφέρει κανείς ως επαγγελματίας - αυτό είναι κατά τη γνώμη μου μια συστημικά συνεπής στάση που εισάγει δυναμικά τη νέα πληροφορία και μπορεί να αποτελέσει την εναλλακτική στην κυρίαρχη αποπροσωποιητική και βίαιη ψυχιατρική πρακτική.